AI tự khai một câu, chủ nhạc Elvis đòi hơn 1.000 tỷ đồng

Được nhờ viết lại mấy bài hát cũ “cho khán giả thời nay”, Claude làm xong rồi buông một câu nghe như tự thú: bản mới cứ ra gần y bản gốc, cùng cấu trúc, cùng câu móc, chỉ đổi chữ qua loa. Câu nói đó giờ nằm chình ình trong đơn kiện mà nhóm sở hữu bản quyền nhạc Elvis Presley vừa nộp lên tòa liên bang Mỹ, nhắm thẳng vào Anthropic, công ty đứng sau trợ lý AI Claude. Họ đòi 41,1 triệu USD tiền bồi thường theo luật định, tức gần 1.070 tỷ đồng theo giá bán USD của Vietcombank ngày 27/10/2026 (26.020 đồng).

Vụ kiện Elvis Presley và Anthropic được Billboard đưa tin đầu tiên, sau đó lên NBC News, BBC, The New York Times, Rolling Stone, Variety. Ở Việt Nam, Saostar cũng đã kể lại hôm 26/10. Tụi mình đọc luôn bản đơn kiện 28 trang, và thú thật là hiếm lá đơn nào có giọng văn cà khịa như lá này.

Ông hoàng nhạc rock “ra tòa” với AI

Theo NBC News, đơn được nộp hôm thứ Sáu 23/10 tại Tòa án Quận phía Bắc California. Đứng đơn là Authentic Brands Group, công ty đang nắm quyền khai thác hình ảnh và tài sản trí tuệ của Elvis, cùng một loạt công ty âm nhạc, quỹ tín thác gia đình và cá nhân có phần quyền với các bài hát của ông. Đơn tự gọi nhóm này là “các nguyên đơn Elvis” và yêu cầu xử bằng bồi thẩm đoàn.

Danh sách bị cho là xâm phạm gồm 274 bài. Có đủ mặt những bài mà ai từng nghe Elvis cũng ngân nga được vài câu: Can’t Help Falling in Love, All Shook Up, Don’t Be Cruel, A Little Less Conversation, Return to Sender. Pitchfork còn nhắc tới mấy bài ít nổi hơn như Farther Along hay Run On, cho thấy họ gom gần như cả kho chứ không chỉ chọn bài hit.

Cách tính tiền khá đơn giản. Luật bản quyền Mỹ cho phép đòi tới 150.000 USD cho mỗi tác phẩm nếu chứng minh được vi phạm có chủ ý. Nhân với 274 bài là ra con số 41,1 triệu USD. Đơn còn đòi thêm hai khoản nhỏ hơn liên quan tới việc vượt rào bảo vệ và xóa thông tin bản quyền, nên Variety cộng tổng lên khoảng 48,6 triệu USD. Ngoài tiền, nguyên đơn muốn tòa cấm Anthropic tiếp tục dùng các bài này và buộc công ty hủy mọi bản sao trái phép.

Câu “tự thú” của Claude nằm ngay trang 3

Cái làm vụ này khác hẳn những vụ kiện AI khác là đoạn mở đầu đơn. Nguyên đơn kể rằng gần đây, khi được yêu cầu viết lại một số bài hát cụ thể “cho khán giả hiện đại”, Claude làm theo, rồi tự nhận xét về chính sản phẩm của mình. Đơn trích nguyên văn, tụi mình dịch nôm na: “Mấy bản này cứ ra rất sát bản gốc: cùng cấu trúc, cùng câu móc chỉ đổi chữ nhẹ, đủ cả lời, điệp khúc và đoạn chuyển. Như vậy là đã vượt quá mức lấy cảm hứng, thành ra tái tạo lại bài hát có bản quyền, kể cả khi chữ đã bị thay”.

Đơn ghi rõ đó là phiên bản Claude Sonnet 5, mới nhất, và mở đoạn bằng một câu rất gắt: “Đây không phải là ý kiến”. Ý của luật sư là chính bị đơn, qua miệng sản phẩm của mình, đã thừa nhận chuyện chép. Nghe thì buồn cười, kiểu học trò chép bài xong còn ghi chú bên lề “phần này em chép hơi giống”. Có điều tụi mình cũng phải nói cho công bằng: đây là lời kể một phía trong đơn kiện. Câu đó được tạo ra trong cuộc trò chuyện do ai thực hiện, với câu lệnh đầy đủ ra sao, đơn không công bố.

Lá đơn có cả khỉ và Shakespeare

Luật sư chính của nhóm Elvis là Richard Busch, một tay chuyên kiện bản quyền âm nhạc. Văn của ông trong đơn đọc như bài bình luận. Ông viết AI rốt cuộc chỉ là “chuỗi số 0 và 1”, chỉ biết nhận mẫu và tính xác suất, rồi tóm lại bằng cụm “khỉ thấy, khỉ làm”. Ngay đoạn sau, ông lôi luôn định lý con khỉ gõ máy chữ ra: cho đủ khỉ đủ thời gian thì có ngày gõ ra được Hamlet của Shakespeare, còn Anthropic thì không chờ, mà đi đường tắt bằng cách cho “khỉ” học thẳng từ tác phẩm có bản quyền.

Đơn còn dẫn lại chuyện cũ. Theo nguyên đơn, trước khi Claude ra mắt công chúng, nhân viên Anthropic từng thử bảo nó ghép một bài thơ từ lời nhạc của The Beatles, Bob Dylan, hoặc hỏi thẳng lời bài We Found Love của Calvin Harris. Busch cũng xoáy vào chuyện định giá: theo đơn, Anthropic được định giá tới 1.200 tỷ USD trên thị trường thứ cấp hồi tháng 7 và đang nhắm tới một đợt chào bán cổ phiếu ra công chúng còn lớn hơn. Câu chua nhất có lẽ là đoạn ông viết các tác phẩm được tạo ra qua hàng chục năm, còn Anthropic đang làm mất giá chúng chỉ trong vài năm, “với động cơ duy nhất là lợi nhuận”.

Anthropic nói gì?

Phía bị đơn trả lời ngắn gọn với nhiều báo cùng một câu: “Chúng tôi không đồng ý với các cáo buộc và sẽ bảo vệ mình đầy đủ trong vụ này”. Ngoài câu đó, công ty chưa đưa ra lời giải thích nào cho đoạn trích Claude tự nhận xét.

Cũng nên biết đây không phải lần đầu Anthropic bị giới âm nhạc kéo ra tòa. Theo chính lá đơn, sau khi bị các nhà xuất bản âm nhạc do Concord dẫn đầu khởi kiện từ năm 2023, công ty đã cài thêm bộ lọc để Claude từ chối in nguyên lời bài hát. Nguyên đơn Elvis cho rằng bộ lọc chỉ chặn được chuyện chép nguyên văn, còn kiểu “viết lại cho người trẻ nghe” thì vẫn lọt. Variety cho biết hồi tháng 8, cũng chính luật sư Busch đã đại diện công ty âm nhạc Round Hill kiện Anthropic với một vụ tương tự.

Rolling Stone nhận xét đây là một trong những lần đầu tiên tài sản của một nghệ sĩ lớn đứng ra kiện một công ty AI, thay vì chỉ các hãng đĩa hay hiệp hội ngành nhạc. Mà Elvis đâu phải tên tuổi thường: theo đơn kiện, ước tính ông đã bán hơn một tỷ đĩa trên toàn thế giới.

Góc hóng: AI “thành thật” quá cũng là cái tội

Tụi mình nghĩ chi tiết đáng nhớ nhất của vụ này không nằm ở con số gần 1.070 tỷ, vì kiện đòi bao nhiêu và tòa xử bao nhiêu là hai chuyện khác xa nhau. Cái đáng nói là một câu nói của chính con AI bị đem ra làm bằng chứng chống lại công ty làm ra nó. Người dùng vẫn thích AI biết tự nhận lỗi, biết nói thật. Ai ngờ cái tính thật thà đó có ngày lại nằm ở trang 3 của một lá đơn kiện.

Nhìn lại thì cuộc chiến giữa AI và người làm nghệ thuật đang đổi hướng. Trước đây người ta cãi nhau xem AI học từ tác phẩm có bản quyền thì có được coi là sử dụng hợp lý hay không. Giờ nguyên đơn chuyển sang soi thứ AI nhả ra: nếu sản phẩm cuối cùng nghe quá giống bản gốc, thì lý lẽ “nó chỉ học thôi mà” sẽ khó đứng vững hơn nhiều. Vụ này thắng thua ra sao còn phải chờ tòa, và những vụ kiện bản quyền kiểu này thường kéo dài. Trong lúc chờ, câu tự nhận xét của Claude có lẽ sẽ còn được luật sư hai bên đem ra mổ xẻ nhiều lần.

Còn bạn, nếu nhờ AI viết lại Can’t Help Falling in Love cho hợp gu Gen Z, bạn nghĩ đó là sáng tác mới hay chép bài đổi chữ?

Hóng tiếp trên Yêu Huế

• Giải xong bí ẩn 25 năm, AI nghi mình đang bị kiểm tra
• Chiếc Mac nóng 112 độ vì lén làm không công cho người lạ
• Thêm chuyện Showbiz trên Yêu Huế

Nguồn tham khảo

• Đơn kiện ABG EPE IP LLC và cộng sự kiện Anthropic PBC, số 5:26-cv-12473 (PDF)
• NBC News: Elvis Presley’s rights holders sue Anthropic, saying it trained AI on his music
• BBC: Owners of Elvis Presley music rights sue Anthropic for copyright violations
• Variety: Elvis Presley’s Music Owners Sue Anthropic for Copyright Infringement
• Rolling Stone: Elvis Presley Rightsholders Sue Anthropic for Training on 274 Songs
• Pitchfork: Elvis Presley Catalog Owners Sue AI Company Anthropic
• ABC News: AI company sued over use of Elvis Presley songs (YouTube)
• Saostar: Chủ sở hữu bản quyền âm nhạc của Elvis Presley kiện công ty AI