Giải xong bí ẩn 25 năm, AI nghi mình đang bị kiểm tra

Claude giải bí ẩn 25 năm của giới mật mã trong chưa tới nửa tiếng, và chưa kịp vui trọn một câu đã quay sang nghi ngờ. Trong dòng suy nghĩ được ghi lại, con AI của Anthropic viết đại ý: chuyện này đáng kinh ngạc thật, nó giải được bí ẩn 25 năm. Rồi khựng lại ngay: khoan, để mình hoài nghi chút, có khi nào mình đang nằm trong một môi trường giả lập hay một bài kiểm tra không?

Nghe như con AI vừa trúng số và việc đầu tiên là véo má xem mình có đang mơ. Câu chuyện này do chính Anthropic kể trong bài nghiên cứu đăng ngày 16/10/2026. Cùng ngày, nhà mật mã học Filippo Valsorda, người treo giải cho câu đố từ ba năm trước, xác nhận tiền thưởng đã có chủ. Bài đăng vỏn vẹn bốn chữ “CLAUDE FOUND THE SEEDS” của Steve Weis, kỹ sư Anthropic và cũng là một người trong nhóm, đã vượt 3 triệu lượt xem trên X.

CLAUDE FOUND THE SEEDShttps://t.co/m8N6OPQoCQ

— Steve Weis (@sweis) October 16, 2026

Dãy số không ai giải thích được

Năm 2000, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Mỹ (NIST) công bố một bộ đường cong elliptic chuẩn, gồm những cái tên khô khốc như P-192, P-256 hay P-521. Nói nôm na, đó là những công thức toán dùng để tạo chữ ký số, thứ giúp máy tính kiểm tra một tin nhắn, một phần mềm hay một giao dịch có đúng là hàng thật không. CryptoBriefing gọi P-256 là một trong những đường cong được dùng nhiều nhất trên internet.

Mỗi đường cong đi kèm một dãy số gọi là “hạt giống”, dài 20 byte, kiểu như con số khởi đầu để từ đó tính ra một phần của công thức. Vấn đề là theo Anthropic, các hạt giống này do Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) đưa ra mà không kèm một lời giải thích nào. Hạt giống của P-256 trông thế này: C49D3608 86E70493 6A6678E1 139D26B7 819F7E90. Không ai biết nó từ đâu ra.

Một dãy số quan trọng mà không rõ gốc gác thì dĩ nhiên sinh chuyện. Suốt nhiều năm, người ta nghi những con số này được chọn có chủ đích để cài “cửa hậu”, tức một lối đi bí mật giúp ai đó mở được ổ khóa mà người dùng không hề hay biết. Filippo Valsorda viết rằng giới chuyên môn vốn không quá lo, nhưng thuyết âm mưu thì lan rất mạnh ngoài công chúng.

Câu đùa “tăng lương cho Bob và Jerry”

Manh mối hay nhất lại là một câu chuyện vui. Năm 2015, Jerry Solinas, người làm lâu năm ở NSA, kể rằng các hạt giống được tạo bằng cách băm một câu đùa, đại loại “Give Bob and Jerry a raise” (tăng lương cho Bob và Jerry) hoặc “Bob and Jerry rule”. Băm ở đây là đưa một câu chữ qua một thuật toán để ra một dãy số trông như ngẫu nhiên. Có điều chính ông cũng không nhớ chi tiết, người viết đoạn mã là Bob Reiter cũng quên, còn hồ sơ thời đó thì không tìm thấy.

Jerry Solinas qua đời năm 2023. Cũng năm đó, Filippo Valsorda cùng một nhóm người góp tiền treo giải cho ai tìm ra những câu gốc kia, và tiền thưởng được nhân ba nếu người thắng chọn tặng cho một tổ chức từ thiện. Thế là nhiều người mê mật mã lao vào đoán câu đùa. Anthropic kể vài nhân viên của họ cũng từng đi theo hướng này. Kết quả: trắng tay.

Nửa tiếng và cái đồng hồ năm 1997

Tháng 10/2026, một nhân viên tò mò của Anthropic hỏi thử một mô hình nghiên cứu nội bộ xem nó có tìm ra cách những hạt giống này được tạo không, và cố tình không nhắc gì tới manh mối câu đùa. Claude bỏ qua hướng đoán chữ, quay sang đoán cái phần mềm năm xưa chạy ra sao.

Nó đoán phần mềm đó dùng một bộ tạo số ngẫu nhiên có sẵn trong thư viện lập trình C thập niên 90. Mấy bộ tạo số đời cũ này yếu tới mức nhìn đủ lâu là nhận ra dấu vân tay. Claude viết một chương trình quét dọc từng hạt giống, và nhận ra một dấu hiệu lạ: ở vài hạt giống, bit đầu của mọi khúc số đều bằng 0. Theo Anthropic, đó là chữ ký của lrand48, một hàm tạo số ngẫu nhiên kinh điển của máy tính thời ấy.

Lần ngược từ đó, Claude tìm ra con số khởi động của từng lần chạy, và với nhóm đường cong chính, con số nào cũng là giờ hệ thống của máy tính, loại đồng hồ đếm bằng giây, rơi vào khoảng tháng 5/1997 tới tháng 4/1998. Hạt giống của P-256 bắt đầu từ một lần chạy lúc 01:52:34 ngày 16/8/1997 theo giờ UTC, tức gần 9 giờ sáng cùng ngày ở Việt Nam. Nói dễ hiểu: có người bấm chạy chương trình, máy lấy luôn giờ lúc đó làm điểm xuất phát, nhả ra hàng loạt con số ứng viên, rồi một con số trong đó được chọn làm chuẩn.

Hóa ra chẳng có câu đùa nào, chỉ có cái đồng hồ trong máy tính. Lúc ra được đáp án, Claude cũng nghi ngờ y như người đọc. Nó tự hỏi có đáng ngờ không khi một thứ hiển nhiên vậy mà 25 năm không ai thấy. Rồi tự trả lời: đã kiểm bằng phép tính trực tiếp, cả 160 bit của từng hạt giống khớp hoàn toàn, không thể là trùng hợp. Câu chốt của nó gọn lỏn: “It’s real”, tức là chuyện thật.

Tiền thưởng về đâu

Theo Filippo Valsorda, nhóm 10 người của Anthropic gửi lời giải lúc 01:07:51 giờ UTC ngày 15/10/2026, tức hơn 8 giờ sáng giờ Việt Nam. Họ chọn tặng toàn bộ tiền thưởng cho ISRG, tổ chức phi lợi nhuận đứng sau Let’s Encrypt, nơi cấp miễn phí chứng chỉ bảo mật cho rất nhiều trang web. Vì là tặng từ thiện nên giải được nhân ba, thành 36.864 đô (khoảng 961 triệu đồng, theo giá bán USD của Vietcombank ngày 17/10/2026 là 26.080 đồng).

Ông Valsorda viết một câu đọc xong muốn cười: hạt giống “không phải là mã băm của một câu nói tếu táo nào cả”, mà là đầu ra của bộ tạo số ngẫu nhiên được gieo bằng giờ máy. Ông kể đã tự viết lại thuật toán bằng ngôn ngữ Go để kiểm tra, và hứa sẽ in hẳn sticker với áo thun in mấy con số gieo cho nhóm Anthropic lẫn những người góp tiền treo giải.

Có gì đáng lo không?

Anthropic nói rõ đây không phải là một lỗ hổng, cũng không phải kiểu tấn công mới, người dùng không cần làm gì khác. Ngược lại, họ còn tin chắc hơn rằng các đường cong này không bị cài cửa hậu, vì cách tạo ra chúng quá đơn giản, giờ ai cũng chạy lại được. Filippo Valsorda thì cho rằng phát hiện này loại bỏ hoàn toàn một kịch bản tấn công từng được hai nhà nghiên cứu nêu ra năm 2017, vì người tạo hạt giống gần như không còn đủ đất để cố tình chọn một đường cong yếu.

Dù vậy, vẫn còn vài dấu hỏi. Có những ứng viên đủ tiêu chuẩn nhưng bị bỏ qua, chẳng hạn ở lần chạy sinh ra P-256 có một đường cong hợp lệ xuất hiện trước mà không được chọn, và chưa ai biết vì sao. Một hạt giống của nhóm đường cong khác vẫn chưa giải được, cách chọn điểm gốc của P-256 và vài đường cong lớn cũng vậy. Steve Weis cũng đặt câu hỏi trên X: hay chỉ là code bị lỗi?

Góc hóng: sự thật nhạt hơn thuyết âm mưu

Hai mươi lăm năm đồn đoán, đủ thứ giả thuyết về cửa hậu với câu đùa bí mật, rốt cuộc đáp án là một người bấm nút chạy máy vào một ngày năm 1997. Tụi mình thấy cái buồn cười nằm ở chỗ đó. Trí nhớ con người thì lừa cả người trong cuộc, còn con số máy tính sinh ra thì vẫn nằm im chờ ai chịu ngồi soi.

Nói cho công bằng, đây là bài do chính Anthropic viết về AI của mình, nên cũng có phần khoe hàng. Nhưng họ công bố luôn đoạn mã để ai cũng chạy lại được, và người treo giải đã tự kiểm tra trước khi xác nhận. Cái đáng nói là cách giải: người thì bám theo manh mối, còn con AI bỏ manh mối sang một bên để nhìn thẳng vào con số. Còn bạn, nếu tự dưng giải được một câu đố 25 năm trong nửa tiếng, bạn sẽ ăn mừng hay cũng ngồi nghi mình đang bị ai đó thử như Claude?

Hóng tiếp trên Yêu Huế

• Thêm chuyện tiền bạc và công nghệ đang hot
• Vì sao AI của OpenAI tự mở ví người lạ mà không báo ai?
• “Đây không phải giọng tôi”: cụ bà 89 tuổi nghe Goku bản AI
• Hai bot AI phỏng vấn nhau rồi chào tạm biệt mãi không xong

Nguồn tham khảo

• Anthropic: Claude reveals ECDSA curve origins
• Filippo Valsorda: The NIST Elliptic Curves Seeds Bounty Has Been Claimed
• Filippo Valsorda: Announcing the $12k NIST Elliptic Curves Seeds Bounty
• Investing.com: Anthropic says Claude solved 25-year cryptography mystery in 30 minutes
• CryptoBriefing: Claude traces NIST P-256 seed to a 1997 random number generator run
• The Defiant: Anthropic Says Claude Traced NIST Curve Seeds to 1990s Timestamps
• Steve Weis trên X: CLAUDE FOUND THE SEEDS