Lý do giáo sư đoạt giải Fields thôi chấm bài tập đúng sai

Giáo sư Richard Borcherds, người từng đoạt Huy chương Fields, giải thưởng mà dân trong nghề hay ví là “Nobel của toán học”, vừa làm một việc khiến sinh viên nghe xong chắc muốn mở tiệc: ở lớp của ông tại Đại học California, Berkeley (Mỹ), bài tập về nhà giờ chỉ cần nộp là có điểm. Đúng hay sai, ông không chấm nữa. Lý do ông đưa ra thì không vui chút nào. Theo ông, sinh viên dùng AI làm bài tràn lan tới mức chấm đúng sai chẳng còn ý nghĩa gì.

Bài tập về nhà giờ chỉ là thủ tục

Chuyện được tờ Daily Californian, báo do sinh viên Berkeley tự làm, đăng sau một buổi phỏng vấn với ông Borcherds. Ông kể đã để ý thấy rất nhiều sinh viên dùng AI và lần nào cũng đạt điểm cao chót vót. Thế là ông thấy “chẳng có lý do gì” để tiếp tục trả tiền thuê trợ giảng ngồi dò từng lời giải xem đúng hay sai.

Cách chấm hiện tại của ông rất đơn giản: sinh viên nộp bài thì được tính điểm. Chính ông cũng thừa nhận đây “không phải một hệ thống tốt lắm”, chỉ là lúc này ông chưa nghĩ ra cách nào hay hơn.

Với tờ California Post (ấn bản California của New York Post), ông nói rõ hơn. “Sinh viên dùng AI làm bài tập giờ đã phổ biến”, ông nói. “Chấm đúng sai chỉ khiến các em có thêm động lực nhờ AI làm thay, và lại thiệt cho những em trung thực.”

Đọc tới câu cuối mới thấy cái khó của ông thầy. Một bạn tự ngồi giải, sai vài chỗ, được 7 điểm. Một bạn dán đề vào chatbot, chép lại, được 10. Chấm kiểu cũ thì hóa ra mình đang thưởng cho người lười và phạt người chăm.

“Không có cách nào dễ để phân biệt”

Nhiều người sẽ hỏi: sao không bắt quả tang? Ông Borcherds trả lời luôn. Theo ông, không có cách nào dễ dàng để phân biệt bài người làm với bài AI làm. Hồi trước thỉnh thoảng còn nhận ra vì AI hay mắc vài kiểu lỗi đặc trưng. Bây giờ AI giỏi lên nhiều rồi, ông nói, hiếm khi còn sai kiểu lộ liễu như vậy.

Phía nhà trường cũng chẳng có cây đũa thần nào. Berkeley từng thử mấy công cụ phát hiện nội dung do AI viết, trong đó có Turnitin và Rumi, rồi kết luận chúng chưa đủ tin cậy để áp dụng chung cho cả trường. Theo bà Anne Marie Richard, phó trợ lý hiệu trưởng phụ trách đào tạo đại học, trường chỉ yêu cầu giảng viên ghi rõ quy định dùng AI trong đề cương môn học. Còn cụ thể cho dùng tới đâu thì mỗi thầy cô tự quyết.

Điểm thật nằm ở phòng thi

Bỏ chấm bài tập không có nghĩa là thả nổi. Ông Borcherds nói giờ điểm số chủ yếu dựa vào các bài thi làm trực tiếp trên lớp, nơi sinh viên không được mang thiết bị điện tử. Còn thi online, theo ông, “phí thời gian”, vì ông không biết ai đang dùng AI nhưng thấy điểm trung bình các bài thi online cao lên rõ rệt.

Nói cách khác, sinh viên vẫn phải biết làm toán thật. Riêng phần luyện tập ở nhà giờ do mỗi người tự chịu trách nhiệm với chính mình. Ai nhờ AI làm hết thì cứ việc, tới phòng thi sẽ biết.

Ông thầy hỏi ChatGPT, ChatGPT cũng chịu

Đoạn đáng đọc nhất trong bài phỏng vấn lại không nằm ở chuyện bài tập. Daily Californian cho biết buổi nói chuyện diễn ra sau khi OpenAI tuyên bố các tác nhân AI của họ dường như đã giải được bài toán về sự tồn tại và tính trơn của phương trình Navier-Stokes, một trong những câu hỏi khó nhất còn bỏ ngỏ của toán học.

Ông Borcherds nói thẳng: “Nếu AI cứ tiến bộ với tốc độ như hiện nay thì vài năm nữa sẽ chẳng còn việc gì các nhà toán học làm được mà AI không làm tốt hơn.”

Ông kể khoảng 5 năm trước, làm nhà toán học còn được xem là một trong những nghề an toàn nhất trước làn sóng AI. Giờ thì ông không biết có nên khuyên sinh viên theo ngành toán nữa hay không. Câu ông nói sau đó nghe vừa buồn cười vừa đáng lo: “Tôi chẳng biết khuyên thế nào. Tôi còn hỏi ChatGPT đúng câu này, và ngay cả ChatGPT cũng nói nó không biết chuyện gì sẽ xảy ra.”

Ông cũng so sánh với những lần công nghệ từng xóa sổ cả một nghề: máy dệt làm nghề dệt tay lụi tàn, ô tô thay cho xe ngựa. “Nhưng đây là lần đầu chuyện như vậy xảy ra trong toán học”, ông nói.

Người nói câu này không phải dạng vừa

Nếu một thầy giáo bình thường than thở về AI thì chắc chẳng ai để ý. Nhưng ông Borcherds là người nhận Huy chương Fields năm 1998, giải thưởng chỉ trao cho các nhà toán học dưới 40 tuổi và bốn năm mới xét một lần. Ông nổi tiếng với công trình chứng minh giả thuyết “monstrous moonshine”, một bài toán nối hai lĩnh vực tưởng chẳng liên quan gì tới nhau.

Ngoài giờ lên lớp, ông còn có kênh YouTube riêng với hơn 460 video bài giảng, từ lý thuyết số cho tới hình học đại số, có video được hơn trăm nghìn lượt xem. Tức là ông vốn không ghét công nghệ, càng không phải kiểu giáo sư ngại cái mới. Một người chịu khó quay bài giảng đưa lên mạng cho cả thế giới học miễn phí mà còn phải lắc đầu thì chuyện AI trong lớp học đúng là căng thật.

Góc hóng: học để làm gì khi máy giải hộ?

Đọc chuyện này, dân mạng chắc chia làm hai phe. Phe sinh viên thì mừng ra mặt: nộp bài là có điểm, còn gì bằng. Phe phụ huynh, thầy cô thì lo: vậy bài tập về nhà còn dạy được gì?

Mình nghĩ cách của ông Borcherds thật ra khá thực tế. Ông không giả vờ là mình bắt được gian lận, cũng không bắt sinh viên ký cam kết cho có. Ông dời chỗ chấm điểm thật vào phòng thi, nơi không có điện thoại, còn bài tập thì trả lại đúng vai trò của nó là để luyện tay. Ai muốn tự lừa mình thì tự chịu.

Câu chuyện lớn hơn thì vẫn treo lơ lửng. Khi chính người giỏi toán bậc nhất thế giới còn không biết nên khuyên học trò theo ngành toán hay không, thì mấy câu hỏi kiểu “con có nên học ngành này” ở bàn ăn tối nhà mình chắc cũng khó trả lời hơn trước.

Ông Borcherds còn dự đoán giới học thuật vốn chậm thay đổi, nên khoa toán có khi vẫn chạy y như cũ thêm vài năm dù AI tiến tới đâu. Ông ví nó với mấy tạp chí khoa học in giấy, theo ông đã “hoàn toàn vô nghĩa” từ hai chục năm nay mà vẫn in đều.

Ông thầy vẫn giữ được chút hài hước. Ông nói với California Post: “Nếu tác hại tệ nhất của AI với xã hội chỉ là khiến việc chấm bài tập khó hơn, thì tôi sẽ nhẹ nhõm lắm.” Nghe xong vừa buồn cười vừa thấy chột dạ, vì chữ “nếu” ở đầu câu vẫn nằm đó.

Hóng tiếp trên Yêu Huế

• Giải xong bí ẩn 25 năm, AI nghi mình đang bị kiểm tra
• Bà cụ 79 tuổi lên tàu một mình đi gặp cậu bé trên mạng
• Vì sao chuyên gia mổ TV Samsung bị OpenAI khóa tài khoản?
• Thêm chuyện Tiền & Công nghệ trên Yêu Huế

Nguồn tham khảo

• The Daily Californian: AI use leads UC Berkeley math professor to see ‘no point’ in grading homework
• California Post / New York Post: UC Berkeley professor refuses to grade students’ homework after spotting surge in AI usage, 25/10/2026
• Inc.: A Berkeley Math Professor Stopped Grading Homework. It’s Not Because Students Improved
• Kênh YouTube Richard E Borcherds