Vật thể nghi là máy bay mất tích 89 năm hóa ra là gì?
Một cái bóng mờ hình chiếc máy bay nằm dưới đầm phá của một hòn đảo hoang giữa Thái Bình Dương, và từ năm 2020 tới giờ, không ít người tin đó là chiếc Lockheed Electra của Amelia Earhart, nữ phi công mất tích năm 1937. Một đoàn 17 người đã lênh đênh trên biển, chờ bão tan, né cả cua dừa để tới tận nơi nhìn cho rõ. Sáng 19/10 theo giờ Việt Nam, Đại học Purdue (Mỹ) công bố kết quả, và câu trả lời đơn giản tới mức hơi phũ.
Đoạn video công bố được Purdue đăng trên X, quay ngay trên bờ đầm của đảo Nikumaroro, nơi cả đoàn vừa làm việc xong.
Chuyến bay không bao giờ tới đích
Muốn hiểu vì sao người ta mê cái bóng này, phải quay về ngày 2/7/1937. Hôm đó Amelia Earhart cùng hoa tiêu Fred Noonan cất cánh từ Lae (Papua New Guinea), ở chặng gần cuối của chuyến bay vòng quanh thế giới mà bà muốn trở thành người phụ nữ đầu tiên làm được. Đích đến là đảo Howland, một chấm nhỏ xíu giữa đại dương, và họ không bao giờ tới nơi. Theo National Geographic, trong những bức điện cuối cùng, Earhart gọi cho tàu tuần duyên đang chờ sẵn: “Chắc chúng tôi đang ở ngay trên các anh nhưng không nhìn thấy… xăng sắp cạn”.
Mỹ khi đó tung ra một trong những cuộc tìm kiếm trên biển lớn nhất lịch sử, lùng sục suốt hai tuần trên một vùng rộng cỡ bang Texas mà không thấy gì. Chi tiết ít người để ý là chiếc Electra, thứ Earhart gọi là “phòng thí nghiệm bay”, được mua bằng tiền của Quỹ Nghiên cứu Purdue, và bà định bay xong sẽ trả máy bay về trường. Nói vui thì gần 90 năm sau Purdue đi tìm máy bay mất tích cũng là đi tìm tài sản nhà mình.
Giả thuyết người mắc kẹt trên đảo hoang
Từ thập niên 1980, nhóm nghiên cứu TIGHAR theo đuổi một giả thuyết riêng: Earhart không rơi xuống biển mà đáp được lên rạn san hô của Nikumaroro, hồi đó tên là đảo Gardner, cách Howland vài trăm km, rồi sống ở đó một thời gian như người bị đắm tàu. Họ gom được cả rổ manh mối. Hướng các tín hiệu vô tuyến bắt được thời đó hội tụ về đảo, cư dân thuộc địa Anh từng sống trên đảo kể có thấy xác máy bay trong đầm, rồi những món đồ thập niên 1930 như hộp phấn trang điểm, lọ kem trị tàn nhang được nhặt ở đây.
Năm 2020, một người nghiên cứu nghiệp dư (CBS News ghi là một cựu binh hải quân) soi ảnh vệ tinh và thấy trong đầm có một vật thể mờ, trông hao hao máy bay. Người ta đặt tên nó là Taraia Object, theo tên bán đảo Taraia ngay cạnh. CBS cho biết vật này thật ra đã lờ mờ xuất hiện trong ảnh chụp từ trên không từ năm 1938, chỉ là chẳng ai để ý. Phe hoài nghi nhìn vào thì bảo nó giống một cây cọ hay cây dứa dại kèm cả bầu rễ hơn. Phía đoàn thám hiểm thì tự tin, từng tuyên bố có bằng chứng “rất mạnh” cho thấy đó là chiếc Electra.
Chuyến đi ra đảo hoang và lũ cua dừa
Chuyến thám hiểm là màn phối hợp giữa Viện Di sản Khảo cổ (ALI) và Purdue, do ông Rick Pettigrew, giám đốc ALI, dẫn đầu. Trong đoàn có luật sư trưởng của Purdue là ông Steve Schultz, hai cựu sinh viên Purdue từng bay vào vũ trụ, hai nhà khảo cổ chuyên lặn dưới nước, ba đại diện của Kiribati và một nhóm làm phim. Họ xuất phát từ Tarawa, thủ đô Kiribati, mất năm ngày trên biển mới tới đảo.
Nikumaroro không có người ở từ năm 1963. Muốn lên đảo, xuồng nhỏ phải rời con tàu Marin Mainiku đang neo cách bờ có khi cả dặm, vòng tới một con lạch người Anh phá đá mở ra để sơ tán dân, rồi lao qua giữa hai bên sóng đánh như chơi vượt thác. Tối đến, cả đoàn lại về ngủ trên tàu, một phần vì lũ cua dừa. Theo cập nhật của Purdue được National Geographic trích lại, kích thước và độ năng nổ về đêm của chúng khiến việc ngủ lại trên đảo “không khả thi”. Đoàn có cả người từng bay vào vũ trụ, nhưng đêm xuống thì vẫn phải nhường đảo cho cua.
Ngày 14/10, hai nhà khảo cổ dưới nước bắt đầu khảo sát đầm bằng máy dò từ, nói nôm na là thiết bị đánh hơi kim loại có sắt như dây cáp thép trên chiếc Electra, cùng máy quét đáy bằng sóng âm. Rồi thời tiết trở mặt. Hiện tượng El Niño làm biển động, gió giật mạnh, xuồng không dám rời tàu, cả đoàn kẹt trên biển ba ngày liền và phải quyết định kéo dài chuyến đi.
Phải tới ngày 18/10, họ mới lên lại được bờ để làm phần việc quyết định. Kế hoạch là dùng que thăm chạm thẳng vào vật thể để đo độ sâu, hướng nằm, chất liệu bề mặt, rồi dùng máy hút bùn để nhìn tận mắt.
Thứ lấp lánh dưới đầm hóa ra là gì
Kết luận được công bố khá ngắn. Theo Purdue, vật thể trên ảnh vệ tinh nhiều khả năng là một đống cây lớn bị sóng dồn vào bãi cát của bán đảo. Tới lúc đoàn tới nơi, phần lớn đã vỡ vụn và trôi mất, chỉ còn đúng một khúc hình chữ Y, nhỏ hơn cái bóng trên ảnh rất nhiều.
Còn ánh lấp lánh từng khiến người ta nghĩ tới kim loại thì sao? Đó là một lớp vỏ cacbonat, tức cát san hô kết cứng lại bám quanh khúc cây. Những món khác đoàn nhặt được gần đó cũng bóng loáng y như vậy. Đại dương đã khoác cho mấy khúc cây trôi dạt một lớp áo đủ sáng để đánh lừa cả ảnh vệ tinh lẫn một đoàn thám hiểm.
Trong video, ông Pettigrew nói với gương mặt khá trầm rằng vật thể “không phải là xác máy bay của Amelia Earhart”, theo National Geographic mô tả. Dù vậy, ông vẫn khẳng định: “Chúng tôi đã đạt được mục tiêu là xác định Taraia Object là gì”, và cả đoàn “vẫn rất phấn chấn, tự hào về những gì đã làm được”. Ông Steve Schultz thì nói “chúng tôi đi để kiểm chứng một giả thuyết, không phải để bảo đảm một kết quả cụ thể”, rồi mượn luôn câu của chính Earhart: “Phiêu lưu tự nó đã đáng giá”.
Chuyến đi cũng không hẳn về tay trắng. Dưới đầm gần bán đảo, đoàn tìm thấy một ống thép dài khoảng 76 cm cùng nhiều hiện vật khác. Thông cáo không nói ống thép ấy là gì, chỉ cho biết các hiện vật sẽ được nghiên cứu tiếp vì có thể giúp chứng minh đồ vật trôi vào qua lạch Tatiman ở phía tây đảo sẽ băng qua đầm và dạt về đúng bán đảo Taraia.
Hóa đơn hơn 23 tỷ đồng
Phần khiến tụi mình chú ý nhất lại nằm ở cuối bài của National Geographic. Chuyến đi tốn khoảng 900.000 đô (khoảng 23,5 tỷ đồng, theo giá bán USD của Vietcombank ngày 19/10/2026 là 26.100 đồng), và ông Pettigrew đã trang trải bằng một hạn mức tín dụng từ Purdue, khoản này sẽ phải trả lại. Trong thông cáo, ông cảm ơn các nhà tài trợ tư nhân, còn danh sách đơn vị hỗ trợ kéo dài từ hãng đồ dã ngoại, hãng chuyển phát nhanh, hãng hàng không cho tới hãng đồng hồ.
Purdue thì có vẻ chẳng lỗ. National Geographic kể ông Schultz từng tự hào rằng hôm công bố chuyến thám hiểm là ngày trường được báo chí nhắc tới nhiều nhất mà không tốn đồng quảng cáo nào. Người ta bỏ tiền đi tìm máy bay, còn sự chú ý thì tự tìm tới trường.
Đây cũng chẳng phải lần đầu bí ẩn Earhart làm người ta vỡ mộng. Năm 2024, công ty Deep Sea Vision công bố ảnh quét sóng âm trông như máy bay nằm dưới đáy biển, sau đó xác định chỉ là một khối đá. Robert Ballard, người tìm ra xác tàu Titanic, từng dẫn đoàn đi tìm và cũng trắng tay. Lúc này công ty thám hiểm biển sâu Nauticos đang gây quỹ cho chuyến thứ tư của họ, với giả thuyết ngược hẳn: máy bay hết xăng và rơi xuống biển. Purdue cũng hứa sẽ tìm tiếp.
Góc hóng: hơn 23 tỷ để gạch đi một dòng
Nghe qua thì dễ bật cười, hơn 23 tỷ đồng và năm ngày lênh đênh để rốt cuộc gặp một khúc cây. Có điều nói cho công bằng, khoa học vẫn chạy như vậy. Một giả thuyết được kiểm chứng tới nơi, kể cả khi kết quả là “không”, vẫn giúp người đi sau khỏi tốn thêm một chuyến. Cái bóng trên ảnh vệ tinh từng khiến giới mê Earhart cãi nhau mấy năm trời, giờ thì gạch được khỏi danh sách.
Tụi mình thấy đáng nể nhất là họ nói thẳng chữ “không phải” ngay trên bờ đầm, trong khi trước đó chính họ từng nói “rất có thể”. Thời buổi ai cũng mê tuyên bố “đã tìm thấy”, chịu đứng trước máy quay nhận mình đoán trật như vậy đâu phải ai cũng làm. Earhart thì sau 89 năm vẫn giữ kín bí mật của mình, còn đoàn kế tiếp thì đang lo gây quỹ.
Còn bạn, nếu được chọn, bạn tin Earhart đã rơi xuống biển hay từng sống sót trên hòn đảo đầy cua dừa kia?
Hóng tiếp trên Yêu Huế
- Thêm chuyện thế giới kỳ lạ
- Đầu tượng vua cao ngang người, nằm lấm đất ngay trước nhà
- Điện thoại réo báo động đất 9,9 độ, mặt đất thì vẫn yên
- Chó 10 tuổi sống sót 34 ngày một mình giữa rừng Yellowstone
Nguồn tham khảo
- Purdue University: Search for Amelia Earhart’s plane continues after Taraia Object expedition on Nikumaroro rules out latest hypothesis
- Purdue University: Weather prevents shore work for third straight day; crew to extend trip
- Purdue University: Weather prevents shore work Thursday; ID update expected in next 48 hours
- National Geographic: New Search for Amelia Earhart’s Plane Comes Up Empty
- CBS News: Expedition to find Amelia Earhart’s missing plane comes up empty
- Purdue University / X: video công bố kết quả từ Nikumaroro
- Purdue University / YouTube: Earhart Expedition, The Search Continues After Taraia Object Investigation Rules Out Hypothesis
